# İnme Sonrası Yürüme Bozukluğu
İnme sonrasında yürüyüş yalnızca “zayıf bacağın öne taşınması” sorunu değildir.
Yürüme sırasında kişi vücut ağırlığını taşımalı, ritmik adımlar üretmeli, hareket hâlindeyken dengesini korumalı, vücudunu ileriye itmeli ve zemin, dönüş, engel veya hız değişikliği gibi koşullara uyum sağlamalıdır. Bu bileşenlerden biri veya birkaçı etkilendiğinde yürüyüşün güvenliği, hızı ve günlük yaşamda kullanılabilirliği azalabilir. [1, s. 400–402]
İnme sonrası yürüme bozukluğu nedir?
İnme sonrası yürüme bozukluğu; kişinin adım atma, ağırlık aktarma, ayağını yerden temizleme, etkilenen bacak üzerinde durma, ileri itiş oluşturma veya hareket sırasında dengesini koruma becerilerindeki değişiklikleri kapsar.
Bu değişiklikler:
- Yürüyememe
- Bir kişinin fiziksel yardımına ihtiyaç duyma
- Baston veya yürüteç kullanma
- Yavaş ve dikkatli yürüme
- Sağ ve sol adımlar arasında belirgin fark
- Ev içinde yürüyebilmesine rağmen dışarıda zorlanma
şeklinde görülebilir.
“İnme yürüyüşü” veya “hemiplejik yürüyüş” tek bir sabit patern değildir. Motor kaybın şiddeti, etkilenen kaslar, duyu, denge, eklem hareketi, biliş ve çevre koşulları her kişide farklıdır. Stroke Rehabilitation kitabı, hemiparezili kişilerin aynı derecede veya aynı biçimde etkilenmediğini özellikle vurgular. [2, s. 180–183]
Normal yürümenin hangi bölümleri etkilenebilir?
Bir yürüme döngüsü, aynı ayağın yere temasından tekrar yere temasına kadar geçen süredir.
Bu döngünün iki ana bölümü vardır:
- Basma fazı: Ayak zemindedir ve vücut ağırlığını taşır.
- Salınım fazı: Ayak yerden ayrılır ve bir sonraki adım için öne taşınır.
İnme sonrası bozukluk basma fazında, salınım fazında veya her ikisinde ortaya çıkabilir. [2, s. 176–180]
Kişi günlük yaşamda ne fark edebilir?
Yürüyüşün yavaşlaması
Kişi daha kısa mesafede daha fazla zaman harcayabilir. Kalabalık bir ortamda diğer insanlara ayak uydurmak, trafik ışığında karşıya geçmek veya dışarıdaki bir hedefe yürümek güçleşebilir.
Yürüme hızı, yalnızca performans puanı değildir. Kişinin evde veya toplum içinde ne ölçüde hareket edebildiği hakkında da bilgi sağlayabilir. [1, s. 619–620]
Adımların eşit olmaması
Sağ ve sol adımların:
- Uzunluğu
- Süresi
- Basma zamanı
- Salınım zamanı
farklı olabilir.
Etkilenen bacak üzerinde yeterince duramayan kişi, ağırlığını hızla diğer tarafa aktarabilir. Bunun sonucunda bir bacağın basma süresi kısalabilir ve iki taraf arasında belirgin zamanlama farkı oluşabilir. [1, s. 619–620]
Topuk yerine taban veya ön ayakla basma
Ayağın yere ilk temasında topuk yerine:
- Tabanın tamamı
- Ayak parmaklarına yakın ön bölüm
- Ayağın dış kenarı
zemine gelebilir.
Bu görünüm, ayak bileğinin yeterince yukarı kaldırılamaması, hareket kontrolü, kas tonusu, eklem hareket kısıtlılığı veya başka faktörlerle ilişkili olabilir. Yalnızca dışarıdan görüntüye bakarak neden belirlenemez. [2, s. 181–183]
Ayağın yere takılması
Salınım sırasında ayağın ön kısmı zeminden yeterince yükselmeyebilir.
Kişi bunu telafi etmek için:
- Dizini normalden fazla kaldırabilir.
- Kalçasını yukarı çekebilir.
- Bacağını dıştan yarım daire çizerek öne taşıyabilir.
- Gövdesini yana eğebilir.
- Ayağını sürükleyebilir.
Ayağın takılması düşme riskini artırabilir. Ancak “ayak düşmesi” görünümünün tek bir kas veya tek bir mekanizmayla açıklanması doğru değildir.
Dizin sert kalması veya geriye kaçması
Yük kabulü sırasında dizin hafifçe bükülmesi, kuvvetlerin daha kontrollü karşılanmasına yardım eder.
İnme sonrasında diz:
- Yeterince bükülmeyebilir.
- Basma boyunca sert kalabilir.
- Orta basma sırasında geriye doğru kaçabilir.
- Salınım sırasında yeterince bükülmeyebilir.
Dizin geriye kaçması, yalnızca “diz kasının zayıf olması” veya yalnızca “spastisite” ile açıklanamaz. Ayak bileği hareketi, kalça kontrolü, duyu, eklem hareket açıklığı ve kişinin güvenlik stratejileri de değerlendirilmelidir. [2, s. 181–183]
Etkilenen bacakla yeterli itiş oluşturamama
Adımın sonlarına doğru ayak bileği ve alt ekstremite vücudu ileri doğru taşımaya katkıda bulunur.
İnme sonrası etkilenen bacakta itiş azalabilir. Bunun sonucunda:
- Yürüyüş yavaşlayabilir.
- Diğer bacağın adım uzunluğu değişebilir.
- Kişi güçlü tarafını daha fazla kullanabilir.
- Yürüme daha fazla efor gerektirebilir.
[1, s. 619–620]
Gövdenin yana veya öne eğilmesi
Gövde hareketleri bazen temel problemin kendisi değil, kişinin ilerlemeye veya dengesini korumaya çalışırken kullandığı telafi stratejisidir.
Örneğin kişi:
- Etkilenen ayağın yerden geçmesi için yana eğilebilir.
- Sert kalan diz üzerinden ilerleyebilmek için öne eğilebilir.
- Kalça çevresi kontrolü azaldığında gövdesini basan bacağın üzerine taşıyabilir.
Bu nedenle “gövdesini düz tut” şeklindeki tek bir uyarı, hareketin nedenini anlamadan verilmemelidir.
Dönme, durma ve yeniden başlama güçlüğü
Düz ve boş bir koridorda yürümek, gerçek hayattaki yürüyüşün yalnızca bir bölümüdür.
Kişi şu durumlarda daha fazla zorlanabilir:
- Hızlı yön değiştirme
- Ani durma
- Yeniden yürüme
- Dar alanda dönme
- Kapıdan geçme
- Birine yol verme
- Arkaya bakarken yürüme
Engeller, farklı zeminler ve merdivenler
Halı, eşik, kaldırım, rampa, çim, çakıl, merdiven veya ıslak zemin yürüyüş gereksinimini değiştirir.
Klinikte birkaç metre yürüyebilmek, kişinin bu koşullarda bağımsız ve güvenli olduğu anlamına gelmez.
Yürürken başka bir iş yapamama
Kişi yalnız yürürken daha iyi performans gösterebilir; fakat yürürken:
- Konuşma
- Çevreyi tarama
- Bir nesne taşıma
- Kapı açma
- Sayma veya karar verme
gibi ikinci bir görev eklendiğinde hız, denge veya adım kalitesi bozulabilir.
Çabuk yorulma
Değişmiş hareket paternleri, düşük fiziksel kapasite ve yardımcı cihaz kullanımı yürüyüşün enerji gereksinimini artırabilir.
Kişi kısa bir mesafeyi yürüyebilse bile:
- Sık dinlenebilir.
- Yürüme kalitesi mesafe arttıkça bozulabilir.
- Ayağı daha fazla takılabilir.
- Güvenliğini korumak için desteğe ihtiyaç duyabilir.
Düşme korkusu
Düşme yaşamış veya dengesine güvenmeyen kişi daha yavaş, sert ve temkinli yürüyebilir.
Denge güveninin azalması, inme sonrası yürüyüşü etkileyen faktörlerden biridir. [1, s. 619]
Nedenleri ve ilişkili durumlar
Kas güçsüzlüğü
Kalça, diz ve ayak bileği kaslarında kuvvet kaybı şu görevleri etkileyebilir:
- Etkilenen bacak üzerinde durma
- Dizin kontrolü
- Ayağın yerden kaldırılması
- Bacağın öne taşınması
- Vücudun ileri itilmesi
Ancak gözlenen her yürüme sapması tek bir zayıf kasa bağlanamaz.
Seçici hareket kontrolünün azalması
Seçici hareket, kişinin bir eklemi diğer eklemlerden bağımsız biçimde kontrol edebilmesidir.
İnme sonrasında bacak tek bir blok gibi hareket edebilir. Örneğin kişi dizini bükmeye çalışırken kalça ve ayak bileğinde istemsiz eşlik eden hareketler ortaya çıkabilir.
Bu durum yürüyüşün akıcılığını ve farklı fazlara uyumunu azaltabilir.
Kas tonusu ve spastisite
Spastisite, pasif hareket sırasında hızla ilişkili artmış dirençle tanımlanan bir kas tonusu değişikliğidir.
Bazı kişilerde ayak bileği, diz veya kalçadaki artmış tonus yürüyüşü etkileyebilir. Bununla birlikte bütün yürüme sorunlarını spastisiteye bağlamak doğru değildir.
Stroke Rehabilitation kitabı, bazı durumlarda güçsüzlüğün yürüme üzerinde spastisiteden daha belirleyici olabileceğine dikkat çeker. [2, s. 203–205]
Eklem hareket kısıtlılığı
Ayak bileğinin yukarı hareketi, diz bükülmesi veya kalça hareketi sınırlıysa kişi normal yürüme hareketlerini oluşturamayabilir.
Kas ve eklem kısalığı, geçmiş yaralanmalar, ağrı veya uzun süreli hareketsizlik tabloya katkıda bulunabilir.
Duyu kaybı
Kişi:
- Ayağının zemine nasıl bastığını
- Dizin hangi pozisyonda olduğunu
- Bacağına ne kadar ağırlık verdiğini
- Zeminin sert veya eğimli olduğunu
yeterince algılayamayabilir.
Duyu kaybında görsel kontrol daha önemli hâle gelebilir. Kişi sık sık ayağına veya zemine bakabilir.
Denge ve postüral kontrol bozukluğu
Yürümek, sürekli olarak kontrollü bir denge kaybı ve yeniden denge kazanma sürecidir.
İnme sonrası denge tepkileri:
- Gecikebilir.
- Yetersiz büyüklükte olabilir.
- Yanlış zamanda ortaya çıkabilir.
- Bazı durumlarda hiç oluşmayabilir.
Düşme öyküsü de denge güvenini azaltabilir. [1, s. 627–631]
Görme ve algı sorunları
Görsel alan kaybı, tek taraflı ihmal veya çevresel bilgiyi işleme güçlüğü şu sorunlara yol açabilir:
- Bir taraftaki engele çarpma
- Kapı kenarını fark etmeme
- Basamak yüksekliğini yanlış değerlendirme
- Yönünü kaybetme
- Kalabalıkta güvenli rota oluşturamama
Stroke Rehabilitation kitabı görsel, proprioseptif ve algısal sorunları ayrı yürüme problem alanları olarak ele alır. [2, s. 189–193]
Biliş ve dikkat
Kişinin kas kuvveti yürümeye yeterli olsa bile:
- Talimatı takip edememe
- Tehlikeyi fark etmeme
- Aceleci davranma
- İki görevi aynı anda yönetememe
- Kendi sınırlarının farkında olmama
yürüyüş güvenliğini azaltabilir.
Kalp-damar kapasitesi ve dayanıklılık
Yürüme kalitesi yalnızca sinir ve kas sistemiyle sınırlı değildir.
Kalp hızı, kan basıncı, solunum, algılanan efor ve aktivite toleransı kişinin güvenli biçimde ne kadar yürüyebileceğini etkiler.
Ağrı ve kas-iskelet sistemi sorunları
İnme sonrası gelişen yürüyüş paternine diz, kalça, ayak, bel veya omuz ağrısı eşlik edebilir. Yardımcı cihazın uygunsuz kullanımı da üst ekstremite yükünü artırabilir.
Klinik yorum: Yeni ağrı, eski nörolojik yürüyüşün otomatik bir parçası kabul edilmemeli; ayrıca değerlendirilmelidir.
Fizyoterapi değerlendirmesinde neler incelenebilir?
1. Sağlık öyküsü ve yürüyüşün gerçek kullanımı
Fizyoterapist şu alanları sorgulayabilir:
- İnmenin zamanı ve tıbbi seyri
- Yürüyüşün ne zaman ve nasıl değiştiği
- Düşme ve ayağın takılma öyküsü
- Ağrı, baş dönmesi veya yorgunluk
- Kullanılan baston, yürüteç veya ortez
- Ev içinde ve dışarıda yürüme düzeyi
- Merdiven ve kaldırım kullanımı
- Yürümek için gereken fiziksel yardım
- Kişinin ulaşmak istediği gerçek yaşam hedefleri
Bir kişinin “yürüyor” olması yeterli bilgi değildir. Nerede, ne kadar, hangi destekle ve ne kadar güvenli yürüdüğü belirlenmelidir.
2. Yürüyüş öncesindeki fiziksel inceleme
Yürüme gözleminden önce şu alanlar incelenebilir:
- Eklem hareket açıklığı
- Postür ve kemik hizalanması
- Kas kuvveti
- Seçici hareket kontrolü
- Koordinasyon
- Kas tonusu
- Duyu
- Oturma ve ayakta denge
- Ağrı
- Dayanıklılık
Bu inceleme, görülen yürüme sapmasının olası nedenlerini ayırt etmeye yardım eder. [2, s. 176–177]
3. Gözlemsel yürüme analizi
Kişi önden, arkadan ve yandan gözlemlenebilir.
Fizyoterapist şu bölgeleri takip edebilir:
- Baş
- Omuzlar ve kollar
- Gövde
- Pelvis
- Kalçalar
- Dizler
- Ayak bilekleri
- Ayaklar
Yürüme basma ve salınım fazlarına ayrılarak her bölümde ortaya çıkan sapmalar kaydedilebilir. [2, s. 176–183]
Gözlenen sapma ile neden aynı şey değildir
Örneğin ayağın yere takılması gözlemsel bir bulgudur.
Bunun olası katkıları arasında:
- Ayak bileği kontrolü
- Diz bükülmesinin azalması
- Kalçanın öne taşınamaması
- Kas tonusu
- Eklem kısalığı
- Duyu kaybı
- Yorgunluk
bulunabilir.
Bu nedenle yalnızca “ayak düşmesi var” demek, tam bir klinik açıklama değildir.
4. Video analizi
Yürüyüş kaydı:
- Hareketi yavaşlatarak incelemeye
- Farklı zamanlardaki performansı karşılaştırmaya
- Kişinin kendi yürüyüşünü görmesine
- Belirli bir hareket için geri bildirim vermeye
yardımcı olabilir.
Bununla birlikte video; kuvvet, duyu, kas tonusu, denge tepkileri ve tıbbi güvenliği doğrudan ölçmez. [1, s. 619]
5. Hız ve zamanlama
Şu ölçümler alınabilir:
- Yürüme hızı
- Kadans, yani dakikadaki adım sayısı
- Adım uzunluğu
- Stride uzunluğu
- Basma ve salınım süreleri
- İki taraf arasındaki zamanlama farkı
- Çift destek süresi
Kısa mesafe yürüme hızı, örneğin 10 metre yürüme testiyle değerlendirilebilir. [1, s. 401–402, 619–620]
6. Yürüme dayanıklılığı
Kişinin yalnızca kısa bir mesafede değil, daha uzun sürede ne kadar yürüyebildiği de incelenebilir.
Altı dakika yürüme testi gibi ölçümler:
- Mesafe kapasitesini
- Hızın sürdürülebilirliğini
- Dinlenme ihtiyacını
- Yorgunlukla değişen yürüyüşü
değerlendirmeye yardım edebilir.
7. Dinamik yürüme ve denge
Düz yürüyüşe ek olarak şu görevler değerlendirilebilir:
- Hız değiştirme
- Başını sağa-sola çevirerek yürüme
- Ani durma ve başlama
- Dönüş yapma
- Engellerin üzerinden veya çevresinden geçme
- Dar tabanlı yürüme
- Rampa ve merdiven
- Farklı yüzeyler
- Nesne taşırken yürüme
- Konuşurken veya bilişsel görev yaparken yürüme
Functional Gait Assessment veya Dynamic Gait Index gibi araçlar bu daha karmaşık alanları inceleyebilir. [1, s. 401–402]
8. Denge ve ağırlık aktarımı
Fizyoterapist şu sorulara bakabilir:
- Kişi etkilenen bacağına güvenle yük verebiliyor mu?
- Tek bacak destek dönemini sürdürebiliyor mu?
- Gövde ve pelvis kontrolü yeterli mi?
- Beklenmedik denge kaybında adım tepkisi oluşturabiliyor mu?
- Düşmemek için sürekli güçlü tarafa mı yöneliyor?
9. Yardım ihtiyacı
Yürüyüşün bağımsız olup olmadığı ayrı bir ölçüm alanıdır.
Kişi:
- Sözel gözetim
- Yakın koruma
- Hafif fiziksel yardım
- Belirgin fiziksel yardım
- İki kişinin yardımı
gibi farklı destek düzeylerine ihtiyaç duyabilir.
10. Baston, yürüteç veya ortez
Kullanılan cihazın:
- Boyu
- Tarafı
- Sıralaması
- Uygunluğu
- Güvenliği
- Zemine teması
- Yürüme hızına ve postüre etkisi
incelenebilir.
Ayak bileği ortezi değerlendirmesinde ayak düşmesi, ayak bileği stabilitesi, diz kontrolü, eklem hareketi, cilt durumu ve kişinin gerçek yürüyüş hedefleri dikkate alınmalıdır.
11. Ev ve toplum ortamı
Yürüme kapasitesi şu koşullarda değişebilir:
- Dar koridor
- Halı veya eşik
- Yetersiz aydınlatma
- Banyo zemini
- Merdiven
- Apartman girişi
- Kalabalık cadde
- Toplu taşıma
- İş ortamı
Bu nedenle klinikteki yürüyüş sonucu gerçek yaşam bağlamında yorumlanmalıdır.
Hareket, egzersiz veya rehabilitasyon sürecinde hangi ilkeler önemlidir?
1. Yürümek için yürüyüş çalışılmalıdır
Kuvvet, denge ve eklem hareketi çalışmaları yararlı bileşenler olabilir. Ancak yürüyüşün gelişmesi hedefleniyorsa actual yürüyüş görevlerinin de çalışılması gerekir.
Kaynaklar, ayakta yapılan ağırlık aktarma çalışmasının yürüyüş sırasındaki ağırlık aktarımına otomatik olarak geçmeyebileceğini göstermektedir. Bu nedenle göreve aktarım varsayılmamalı, ayrıca test edilmelidir. [2, s. 203–205]
2. Hedef kişinin günlük yaşamına bağlı olmalıdır
Hedef yalnızca “daha düzgün yürüme” şeklinde bırakılmamalıdır.
Daha işlevsel hedefler şunlar olabilir:
- Banyoya güvenle yürümek
- Ev girişindeki basamağı geçmek
- Ayağı takılmadan odalar arasında yürümek
- Dışarıda belirli bir mesafeyi dinlenmeden tamamlamak
- Kalabalık ortamda yön değiştirmek
- Alışveriş sırasında bir nesne taşımak
3. Yeterli tekrar gerekir
Motor beceri öğrenmek için tekrar gereklidir.
Ancak tekrar:
- Güvenli
- Aktif katılımlı
- Hedefe yönelik
- Kişiye uygun zorlukta
- İlerlemeyi ölçebilecek biçimde
düzenlenmelidir.
Herkes için geçerli tek bir adım sayısı, dakika veya haftalık seans miktarı konusunda:
Yüklenen kaynaklar bu iddiayı yeterince desteklemiyor.
4. Zorluk kademeli artırılmalıdır
İlerleme yalnızca daha uzun yürümek değildir.
Şunlar değiştirilebilir:
- Yürüme hızı
- Yürüme süresi
- Dinlenme aralıkları
- Fiziksel yardım miktarı
- Yardımcı cihaz
- Yüzey
- Yön
- Engel yüksekliği
- Dönüş sayısı
- Merdiven veya kaldırım
- Taşınan nesne
- İkinci motor veya bilişsel görev
Physical Rehabilitation kitabı bu görevleri lokomotor devre eğitimi ve dinamik yürüme çalışmalarının parçaları olarak ele alır. [1, s. 407–410]
5. Dinamik denge yürüyüş içinde çalışılmalıdır
Ayakta sabit durabilmek önemlidir; ancak yürürken dengeyi korumak farklı bir gereksinimdir.
Dinamik yürüyüş çalışmaları:
- Hızlanma ve yavaşlama
- Baş hareketleri
- Ani durma
- Dönüş
- Engel geçme
- Farklı zemin
- Beklenmedik küçük dengesizliklere yanıt
içerebilir.
Bu tür görevler yalnızca güvenli ortamda ve uygun korumayla uygulanmalıdır. [1, s. 407–408]
6. Kuvvet ve hareket çalışmaları yürüyüş sorunuyla ilişkilendirilmelidir
Genel egzersiz yerine şu bağlantı kurulmalıdır:
- Hangi kas veya hareket hangi yürüme fazını sınırlıyor?
- Kuvvet artışı yürüyüş sırasında kullanılabiliyor mu?
- Yeni kazanılan hareket farklı hız ve yüzeylere aktarılabiliyor mu?
- Telafi azalıyor mu, yoksa yalnızca şekil mi değişiyor?
7. Geri bildirim hedefli olmalıdır
Sözel, görsel, dokunsal veya teknolojik geri bildirim kullanılabilir.
Geri bildirim:
- Aynı anda çok fazla hata sunmamalıdır.
- Kişinin anlayabileceği tek bir hedefe yönelmelidir.
- Hareketin doğru zamanıyla ilişkilendirilmelidir.
- Zaman içinde kişinin kendi hareketini fark etmesini desteklemelidir.
- Sürekli dış yardıma bağımlılık oluşturmamalıdır.
8. Koşu bandı bir araçtır, zorunluluk değildir
Koşu bandı veya vücut ağırlığı destek sistemi:
- Çok sayıda adım tekrarı
- Hızın kontrollü düzenlenmesi
- Kısmi ağırlık desteği
- Terapistin bacak ve pelvis hareketine erişimi
gibi avantajlar sağlayabilir.
Ancak koşu bandında kazanılan becerinin zemin, dönüş, engel ve toplum yürüyüşüne aktarılması ayrıca çalışılmalıdır. Kaynak, tek bir lokomotor yöntemin bütün diğerlerinden üstün gösterilmediğini belirtir. [1, s. 403–405, 411]
9. Ortez veya elektrik stimülasyonu herkese otomatik uygulanmaz
Ayak bileği ortezi veya fonksiyonel elektrik stimülasyonu bazı kişilerde ayağın salınım sırasındaki temizliğini veya yürüyüş güvenliğini desteklemek amacıyla değerlendirilebilir.
Seçim şu faktörlere bağlıdır:
- Aktif ayak bileği kontrolü
- Eklem hareket açıklığı
- Diz davranışı
- Ayak bileği stabilitesi
- Kas tonusu
- Duyu
- Cilt durumu
- Ayakkabı
- Kişinin hedefi ve kullanım ortamı
Belirli bir cihazın bütün kişiler için üstün olduğu konusunda:
Yüklenen kaynaklar bu iddiayı yeterince desteklemiyor.
10. Baston veya yürüteç kullanmak başarısızlık değildir
Yardımcı cihaz güvenliği, bağımsızlığı veya toplum içi hareketi artırabilir.
Ancak cihaz:
- Doğru yükseklikte
- Doğru tarafta
- Uygun sırayla
- Uygun zeminde
kullanılmalıdır.
Gereksiz veya yanlış kullanılan cihaz, yürüme biçimini ve enerji gereksinimini olumsuz etkileyebilir.
11. Düzenli yeniden değerlendirme gerekir
Programın işe yaradığı varsayılmamalıdır.
Yeniden değerlendirmede şu sorular sorulabilir:
- Yürüme hızı değişti mi?
- Mesafe arttı mı?
- Fiziksel yardım azaldı mı?
- Ayağın takılması azaldı mı?
- Düşme veya düşmeye yakın olaylar değişti mi?
- Dışarıda yürüyüş gelişti mi?
- Kişinin hedeflediği aktivite kolaylaştı mı?
Stroke Rehabilitation kitabı dikkatli değerlendirme, araştırmaya dayalı kişiselleştirme ve müdahale etkisinin sürekli yeniden incelenmesini vurgular. [2, s. 203–205]
Her kişide yaklaşım neden farklıdır?
Aynı inme tanısına sahip iki kişinin yürüyüşü tamamen farklı olabilir.
Yaklaşımı değiştiren faktörler şunlardır:
- Beyindeki etkilenimin yeri ve büyüklüğü
- Alt ekstremite güçsüzlüğünün dağılımı
- Seçici hareket kapasitesi
- Kas tonusu
- Eklem hareket açıklığı
- Duyu kaybı
- Görme ve algı
- Denge tepkileri
- Biliş ve güvenlik farkındalığı
- Yürüyüş hızı ve dayanıklılığı
- Ağrı
- Kalp-damar ve solunum durumu
- Düşme öyküsü
- Kullanılan yardımcı cihaz
- Ev ve toplum çevresi
- Kişinin hedefleri
- Bakım veren desteği
- İnmeden sonra geçen süre
Bir kişide ana sorun ayağın salınım sırasında takılması olabilir. Başka bir kişide ayak yeterince yükseldiği hâlde etkilenen bacak üzerinde güvenle duramama temel sınırlayıcı olabilir.
Bu nedenle yalnızca görünen yürüyüş biçimini taklit ederek egzersiz seçmek yeterli değildir.
Güvenlik sınırı
Acil veya hızlı tıbbi değerlendirme gerektirebilecek durumlar
Acil değerlendirme
- Daha önce yürüyebilen kişinin aniden yürüyememesi
- Yeni tek taraflı kol veya bacak güçsüzlüğü
- Yüzün bir tarafında yeni düşme
- Ani konuşma veya dili anlama bozukluğu
- Ani görme kaybı veya görsel alan değişikliği
- Ani ciddi denge veya koordinasyon kaybı
- Yeni bilinç değişikliği
- Bilinen nörolojik bulguların hızlı kötüleşmesi
- Nedeni bilinmeyen ani ve çok şiddetli baş ağrısı
- Ani göğüs ağrısı veya belirgin nefes darlığı
İzlenecek yol: Aktiviteyi durdurun ve acil yardım sistemine başvurun.
Geciktirilmemesi gereken tıbbi inceleme
- Baldırda yeni ağrı, hassasiyet veya gerginlik
- Bir ayak veya ayak bileğinde yeni tek taraflı şişlik
- Yürüme kapasitesinde açıklanamayan hızlı gerileme
- Yeni ve tekrarlayan düşmeler
- Düşme sonrası üzerine basamama veya belirgin yeni ağrı
- Ortez ya da cihazla oluşan cilt yarası
- Yeni baş dönmesi veya bayılma
- Yürürken yeni göğüs rahatsızlığı veya olağan dışı nefes darlığı
İzlenecek yol: İlgili sağlık ekibiyle kısa sürede iletişime geçilmelidir.
Planlı profesyonel değerlendirme
- Kalıcı yürüme yavaşlığı
- Ayağın sık takılması
- Dizin geriye kaçması
- Belirgin adım veya zamanlama asimetrisi
- Etkilenen bacağa yük verememe
- Yürürken belirgin gövde telafisi
- Dönüş, merdiven veya engel geçmede güçlük
- Düşme korkusu
- Kısa mesafede yorulma
- Yardımcı cihaz veya ortezin uygunluğundan emin olunmaması
İzlenecek yol: Kapsamlı fizyoterapi ve gerektiğinde disiplinler arası değerlendirme planlanmalıdır.
Sık sorulan sorular
Sık sorulan sorular
İnme sonrası herkes aynı şekilde mi yürür?
Hayır. Motor kayıp, duyu, denge, eklem hareketi, biliş ve çevre koşulları değiştiği için farklı yürüme paternleri oluşabilir.
Ayağın yere takılması ayak düşmesi midir?
Ayak bileğini yukarı kaldırma yetersizliği katkıda bulunabilir; ancak diz, kalça, eklem hareketi, kas tonusu ve yorgunluk da değerlendirilmelidir.
Dizin geriye kaçması neden olur?
Ayak bileği hareketi, diz ve kalça kontrolü, kuvvet, duyu ve kişinin kullandığı güvenlik stratejileriyle ilişkili olabilir. Tek bir neden yalnızca görüntüyle belirlenemez.
Ev içinde yürüyen kişi dışarıda da güvenle yürüyebilir mi?
Her zaman değil. Dış ortam daha uzun mesafe, kaldırım, engel, kalabalık, hız değişikliği ve çevresel dikkat gerektirir.
Yürüme analizi yalnızca gözle mi yapılır?
Gözlemsel analiz temel yöntemlerden biridir. Hız, mesafe, kadans, adım zamanları, standart testler, video ve gerektiğinde cihazlı analizle tamamlanabilir.
Koşu bandı inme sonrası yürüyüşü düzeltir mi?
Bazı kişilerde kontrollü ve tekrarlı yürüyüş pratiği sağlar. Ancak bütün kişilerde diğer yöntemlerden üstün olduğu söylenemez ve kazanımların gerçek zemine aktarılması gerekir.
Ayak bileği ortezi herkes için gerekli midir?
Hayır. Aktif kontrol, eklem hareketi, diz davranışı, ayak bileği stabilitesi, duyu, cilt, ayakkabı ve kişinin hedeflerine göre değerlendirilir.
Sadece kuvvetlendirme yürüyüşü düzeltir mi?
Kuvvetlendirme önemli olabilir; ancak yürüyüş hedefleniyorsa gerçek yürüyüş görevinin de güvenli ve göreve özgü biçimde çalışılması gerekir.
İnmeden yıllar sonra yürüyüş gelişebilir mi?
Kronik dönemde ölçülebilir değişiklikler görülebilir. İlerlemenin miktarı sağlık durumu, motor kapasite, uygulanan pratik ve hedeflere göre değişir.
Yürüyüş videosundan egzersiz programı hazırlanabilir mi?
Video bazı görünür sapmaları gösterebilir; ancak kuvvet, duyu, tonus, reaktif denge, tıbbi güvenlik ve gerçek yardım ihtiyacı klinik değerlendirme gerektirir.
İçeriğin sınırı
Genel bilgilendirme ve sınırlamalar
- İçerik inme sonrası yürüme bozukluğunun nedenini teşhis etmez.
- Her inme geçiren kişinin aynı yürüyüş paternine sahip olduğu konusunda yüklenen kaynaklar bu iddiayı yeterince desteklemiyor.
- Ayağın takılması veya diz hiperekstansiyonunun tek bir nedene bağlanması desteklenmemektedir.
- Kişiye özel egzersiz dozu, baston, yürüteç, ortez veya elektrik stimülasyonu reçetesi oluşturmaz.
- Belirli bir rehabilitasyon yönteminin bütün kişiler için üstün olduğu konusunda yüklenen kaynaklar bu iddiayı yeterince desteklemiyor.
- Fotoğraf veya kısa video kuvveti, duyuyu, tonusu, reaktif dengeyi ve tıbbi güvenliği ölçemez.
- İyileşme süresi veya sonucu garanti edilemez.
- Yeni nörolojik, solunumsal veya dolaşımsal belirtilerde güncel tıbbi değerlendirme gerekir.
Bibliyografik kayıt
Kaynaklar
- Stroke Rehabilitation: A Function-Based ApproachGlen Gillen, Dawn M. Nilsen5. baskı · Chapter 8: Gait Awareness · s. 176-206
Bu kaynak hangi alanları destekliyor?
- Yürüme döngüsü ve terminoloji
- İnme sonrası yürüme paternlerinin çeşitliliği
- Yürüme öncesi fiziksel inceleme
- Gözlemsel yürüme analizi
- İlk temas, yük kabulü, diz kontrolü ve salınım sapmaları
- Görsel, algısal ve proprioseptif etkiler
- Ortez ve yardımcı cihazlar
- Göreve aktarımın ayrıca değerlendirilmesi
- Bireyselleştirilmiş ve düzenli yeniden değerlendirilen yaklaşım
- Physical RehabilitationSusan B. O’Sullivan, Thomas J. Schmitz, George D. Fulk7. baskı · Chapter 7: Examination of Gait · s. 228-293
Bu kaynak hangi alanları destekliyor?
- Yürüme döngüsü ve fazları
- Gözlemsel yürüme analizi
- Zamansal ve mekânsal yürüme ölçümleri
- Yürüyüş sapmalarının sistematik incelenmesi
- Physical RehabilitationSusan B. O’Sullivan, Thomas J. Schmitz, George D. Fulk7. baskı · Chapter 11: Strategies to Improve Locomotor Function · s. 400-433
Bu kaynak hangi alanları destekliyor?
- Başarılı yürüyüşün temel gereksinimleri
- Yürüme hızı, dayanıklılık ve dinamik yürüme ölçümleri
- Göreve özgü ve tekrarlı lokomotor çalışma
- Dinamik dengeyi yürüyüş içinde çalışma
- Farklı hız, yüzey, dönüş, engel, merdiven ve ikincil görevlerle ilerleme
- Koşu bandı ve vücut ağırlığı destekli eğitim
- Lokomotor devre eğitimi
- Tek bir müdahale yönteminin evrensel üstünlüğünün gösterilmemesi
- Physical RehabilitationSusan B. O’Sullivan, Thomas J. Schmitz, George D. Fulk7. baskı · Chapter 15: Stroke · s. 592-661
Bu kaynak hangi alanları destekliyor?
- İnme sonrası yürüme bozukluğuna katkıda bulunan faktörler
- Yavaş ve asimetrik yürüyüş
- Basma süresi, adım uzunluğu ve itiş değişiklikleri
- 10 metre ve 6 dakika yürüme testleri
- Ev ve toplum yürüyüşü sınıflandırması
- Denge ve yürüme müdahaleleri
- Ortez ve yardımcı cihaz değerlendirmesi
- Acil inme uyarıları
- DVT ve pulmoner emboli belirtileri
- Dutton’s Orthopaedic Examination, Evaluation, and Intervention3. baskı · Chapter 6: Gait and Posture Analysis · s. 284-285
Bu kaynak hangi alanları destekliyor?
- Spastik hemiplejik yürüyüşün gözlemsel özellikleri
- Bacağın dıştan yarım daire çizerek taşınması
- Ayağın sürüklenmesi
- Zamansal ve mesafesel yürüyüş sapmaları